Upadek Polski - Zamach majowy i rządy sanacji - quiz dla klas siódmych - Kształtowanie się granic odrodzonej Polski - quiz dla klas siódmych 7. 8. 9. Share. 36K views 2 years ago Klasa 7 - Lekcja historii pod ostrym kątem. Rozdział VII. Polska w okresie międzywojennym. Zamach majowy i rządy sanacji. Wczoraj i dziś, wyd. Zamach majowy W dniu 12 maja 1926 r., niedługo po kolejnym kryzysie rządowym, w Warszawie rozpoczął się zamach stanu. Zgrupowane na czas ćwiczeń w pobliżu stolicy oddziały pod dowództwem oddanych Marszałkowi oficerów rozpoczęły marsz w kierunku miasta, chcąc wywrzeć presję na rządzących. Autorytarne poczynania Piłsudskiego oraz rządy jego pułkowników doprowadziły do zawarcia porozumienia przez opozycję. We wrześniu 1929 r. przystąpiły do niego partie lewicowe i centrowe: PSL „Piast”, Stronnictwo Chłopskie, PSL „Wyzwolenie”, Chrześcijańska Demokracja, Narodowa Partia Robotnicza – stąd późniejsza nazwa HISTORIA - 2.5. Zamach majowy i rządy sanacji. Flashcards. Learn. Test. Match. partyjniactwo. Click the card to flip 👆 Vay Tiền Online Chuyển Khoản Ngay. Ważne pojęcia: Kryzys rządów parlamentarnych – kryzys gospodarczy („wojna celna” z Niemcami w 1925 r., ponowna inflacja); klęska polityki zagranicznej (w Locarno Niemcy zagwarantowali nienaruszalność granicy Francja i Belgią); krytyka rządów parlamentarnych za „sejmokrację” i „partyjniactwo”; 10 maja 1926 r. powstanie rządu koalicji Chjeno-Piasta z Wincentym Witosem; klęska demokracji w Europie i początek rządów silnych przywódców; upatrywanie w Piłsudskim człowieka zdolnego przezwyciężyć kryzys w Polsce; poparcie partii lewicowych i części armii dla PiłsudskiegoPrzewrót majowy – 12 maja 1926 r. początek zbrojnego zamachu stanu (zginęło ok. 400 osób); strajk kolejarzy uniemożliwił dotarcie do Warszawy wiernych rządowi oddziałów zbrojnych; dymisja prezydenta Stanisława Wojciechowskiego i rządu Wincentego Witosa; powołanie rządu Kazimierza Bartla, a na stanowisko prezydenta Ignacego MościckiegoJózef Piłsudski – w czasie I wojny był dowódcą I Brygady walczącej u boku państw centralnych; po „kryzysie przysięgowym” w 1917 r. został internowany w magdeburskiej twierdzy; po powrocie do Polski Rada Regencyjna powierzyła mu władzę nad wojskiem i władzę cywilną; powołał rząd Jędrzeja Moraczewskiego; pełnił urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa i Naczelnika Państwa; po wyborze Gabriela Narutowicza na urząd prezydenta wycofał się z życia publicznego; dokonał zbrojnego zamachu w 1926 r. i rozpoczął rządy autorytarne; pełnił dożywotnio urząd ministra do spraw wojskowych i Generalnego Inspektora Sił ZbrojnychIgnacy Mościcki – wybitny naukowiec, chemik, wynalazca ( pozyskiwania kwasu azotowego z powietrza); w latach 1926-1939 był trzecim prezydentem II RP; po internowaniu władz polskich w Rumunii w 1939 r. skorzystał z zapisu konstytucji kwietniowej i wyznaczył Władysława Raczkiewicza na prezydenta RP na uchodźstwie; od jego nazwiska nazwano Mościce koło Tarnowa, gdzie był inicjatorem budowy zakładów chemicznychNowela sierpniowa – 2 sierpnia 1926 r. dokonano zmian w konstytucji marcowej, wzmacniając urząd prezydenta i ograniczając kompetencje władzy ustawodawczejRządy sanacji – sanacja, czyli uzdrowienie systemu władzy; przejęcie władzy w 1926 r. przez zwolenników Józefa Piłsudskiego; był to system rządów autorytarnych opartych na autorytecie Marszałka Piłsudskiego; po śmierci Piłsudskiego w 1935 r. ukształtowała się grupa zamkowa z prezydentem Mościckim na czele i grupa wojskowa (tzw. GISZ) wokół marszałka Edwarda Rydza-ŚmigłegoKonstytucja kwietniowa – opracowana przez sanację i podpisana przez prezydenta 23 kwietnia 1935 r.; najwyższą władzę w państwie miał prezydent odpowiedzialny tylko „przed Bogiem i historią”; ograniczono rolę parlamentu i prawa obywatelskieBezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR) – powołany w 1928 r. na czele z Walerym Sławkiem; przystąpiły do niego różne organizacje i grupy polityczne, krytykujące konstytucję marcową i popierające rządy sanacji; rozwiązany w 1935 – sojusz partii opozycyjnych w stosunku do sanacji (lewicy i centrum); w 1930 r. prezydent Mościcki rozwiązał parlament, opozycyjnych posłów aresztowano i uwięziono w Brześciu nad Bugiem; w tym czasie zorganizowano wybory do parlamentu, zwane brzeskimi, które wygrał BBWRBereza Kartuska – obóz dla więźniów politycznych utworzony w 1934 Zjednoczenia Narodowego (OZN) – zwany „Ozonem”, został powołany w 1937 r. przez płk Adama Koca; chciał skonsolidować społeczeństwo na zasadzie solidaryzmu i nadrzędnej roli państwaFront Morges – zawiązany w Szwajcarii, był opozycją przeciwko rządom sanacji pod przewodnictwem Ignacego Jana Paderewskiego i gen. Władysława Sikorskiego; politycy ci powołali w 1937 r. partię Stronnictwo Pracy Ważne daty: 12 maja 1926 r. – przewrót majowy Józefa Piłsudskiego2 sierpnia 1926 r. – ogłoszenie noweli sierpniowej1928 r. – powstanie Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR)29 czerwca 1930 r. – kongres Centrolewu w Krakowie1931 r. – zjednoczenie partii ludowych i powołanie Stronnictwa Ludowego23 kwietnia 1935 r. – uchwalenie konstytucji kwietniowej12 maja 1935 r. – śmierć Józefa Piłsudskiego1937 r. – powołanie Obozu Zjednoczenia Narodowego (OZN)1937 r. – powstanie Stronnictwa Pracy Powyższy materiał został opracowany przez Przeczytanie i zapamiętanie tych informacji ułatwi Ci zdanie klasówki. Pamiętaj korzystanie z naszych opracowań nie zastępuje Twoich obecności w szkole, korzystania z podręczników i rozwiązywania zadań domowych. Przewrót Majowy - krótko. Co było przyczyną podjęcia decyzji o zamachu stanu? Kto przeprowadził pucz oraz jak on wyglądał? Do jakich konsekwencji doprowadziły wydarzenia z maja 1926 roku? Przedstawiamy najważniejsze Majowy - krótko o jednym z najważniejszych wydarzeń w historii II Rzeczypospolitej. Zbliża się kolejna rocznica pamiętnego zamachu stanu. Z tej okazji przypominamy, czym właściwie był Przewrót Majowy, dlaczego do niego doszło oraz jakie miał konsekwencje dla dalszych losów naszego Majowy - krótko: przyczynyPrzewrót Majowy to nie tylko jedno z najważniejszych wydarzeń mających miejsce w II Rzeczypospolitej, ale przede wszystkim jedna z ważniejszych kart historii naszego kraju. Zbrojny zamach stanu został dokonany w Polsce w dniach 12 - 15 maja 1926 roku przez marszałka Józefa Piłsudskiego. Pucz był następstwem pogarszającej się polityki gospodarczej oraz kryzysu gabinetowego w Polsce. W związku z brakiem stabilizacji w instrumentach aparatu państwa, skutkującej problemami w życiu codziennym obywateli, marszałek Piłsudski wraz z obozem swoich zwolenników podjęli decyzję o przejęciu władzy w kraju i wprowadzeniu ładu i główną przyczynę Przewrotu Majowego można wymienić ogromne niezadowolenie Piłsudskiego z tego, jak sprawowana była władza w Polsce. Do najważniejszych punktów polityki krajowej i zagranicznej krytykowanej przez marszałka możemy zaliczyć:powstanie konstytucji marcowejpodpisanie układów w Rapallo i Locarno zagrażających interesom Władysława Grabskiego nie przynosiły Polsce powodów do dumy. Chwilowe powstrzymanie hiperinflacji nie było wystarczającym powodem do tego, aby wśród obywateli zapanował spokój i zadowolenie. W kraju nasilały się strajki robotników, produkcja przemysłowa miała się coraz gorzej, zwiększało się bezrobocie oraz narastał konflikt celny z Niemcami. Na krajową politykę na pewno nie wpłynęły również dobrze liczne zmiany w obozie rządzącym i gabinetach oraz ciągłe walki Majowy opracowanie - przebiegZamach stanu i przejęcie władzy przez marszałka Piłsudskiego i obóz sanacji rozegrał się na przestrzeni kilku dni. Jego przebieg przedstawiamy w punktach poniżej:12 maja 1926 r. ostatnia próba porozumienia między Józefem Piłsudskim i prezydentem RP Stanisławem Wojciechowskim, oddziały wojskowe wierne marszałkowi Piłsudskiemu zajmują pierwsze pozycje na warszawskich mostach dochodzi do pierwszych starć z oddziałami rządowymi, próba negocjacji rozpoczęta przez marszałka Sejmu RP Macieja Rataja13 maja 1926 r ostatnia próba negocjacji przeprowadzonych przez Rataja zakończonych niepowodzeniem14 maja 1926 r. Piłsudski przejmuje kontrolę w stolicy, następuje dymisja rządu Wincentego Witosa i złożenie urzędu przez prezydenta Wojciechowskiego, zgodnie z Konstytucją RP uprawnienia prezydenta przejął Maciej Rataj i powołał nowy rząd z Kazimierzem Bartlem na czele, w którym Piłsudski został ministrem spraw wojskowych i generalnym inspektorem Sił i ofiary Przewrotu MajowegoNajważniejszymi skutkiem przeprowadzonego zamachu stanu był zamierzony cel Piłsudczyków - przejęcie władzy w Polsce. Rządy sanacji panowały aż do rozpoczęcia II wojny światowej. Na urząd premiera desygnowano Kazimierza Bartla, prezydentem został Ignacy Mościcki. 2 Sierpnia 1926 roku wprowadzono tzw. nowelę sierpniową, na mocy której Prezydent otrzymał większe Józefa Piłsudskiego kosztował zdrowie prawie tysiąc osób. Według oficjalnych danych w czasie przewrotu zginęło 215 żołnierzy. Wojsko Polskie straciło 190 szeregowców i 25 oficerów. Zginęło również 164 cywilów, 314 zostało Przewrót Majowy był słuszny?Jak większość historycznych wydarzeń w Polsce, Przewrót Majowy ma swoich zwolenników i przeciwników. Jedni twierdzą, że pucz był nieunikniony, drudzy - że mogło się obyć bez konfliktu zbrojnego, który przyniósł w konsekwencji mnóstwo ofiar. Wśród najsłynniejszych opinii na temat wydarzenia można wymienić Otwierając możliwości rozwoju faszyzmu w Polsce, wyrażającego się w autokratyzowaniu państwa, elitarnym podziale społeczeństwa, likwidacji zdobyczy socjalnych - przewrót majowy jednocześnie zahamował rozwój sił demokratycznych i rewolucyjnych w Polsce - twierdził Antoni Tylko stanowcze działanie mogło zapobiec najgorszemu. Piłsudski ratował Rzeczpospolitą przed śmiertelnym konfliktem, może wojną domową i upadkiem państwa. Ratował też demokrację. Gdyby zwyciężyła prawica - musiałaby okiełznać lewicę; gdyby zwyciężyła lewica - doszłoby do rewolucji społecznej. Każdy z tych przypadków oznaczał koniec demokracji - podkreślał Leszek MoczulskiChociaż zamach stanu wciąż dzieli historyków, są oni zgodni, że Józef Piłsudski w swoich działaniach kierował się patriotyzmem, a miłości do ojczyzny nie można było mu odmówić. Wydarzenia z 1926 zapisały się w historii naszego kraju na zawsze, mając dla niej wyjątkowe TAKŻE NA był Przewrót Majowy? Rocznica wydarzenia już niebawemKiedy wybuchła II wojna światowa? Zbliża się rocznica jej końcaZbliża się rocznica zakończenia II wojny światowej. Wszystko co musisz wiedzieć o konflikcieKiedy jest Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej?Jakie były przyczyny i skutki Przewrotu Majowego? klasa 7ZAMACH MAJOWYI RZĄDY SANACJIautor lekcji: Stefan CC-BY-NC-ND lekcjiSanacja1Zamach majowyRządy sanacji do 1935 Piłsudskiego 4Zmiany w Polsce po 1935 POJECIAz języka łacińskiego oznacza "uzdrowienie"rządy w Polsce w latach 1926 - 1936obóz polityczny w Polsce sprawujacy władzę po 1926 rokusytem władzy oparty o autorytetopirał się o przywódcę, partię lub wojskozachowywał pozory demokracjiA) SANACJAB) AUTORYTARYZMA) ODSUNIĘCIE PIŁSUDSKIEGO OD WŁADZY PO 1922 ROKUB) KORUPCJA I UPADEK MORALNYPOLITYKÓWC) CZĘSTE ZMIANY RZĄDÓW W POLSCED) BRAK STABILNOŚCI POLITYCZNEJ W POLSCE2. PRZYCZYNY ZAMACHU MAJOWEGOMarszałek Józef Pisłudski po 1922 roku odsunął się od politycy nie potrafili dojść między sobą do 1922 roku Polską wstrząsnęło zabójstwo Prezydenta Gabriela Narutowicza. Mimo tego wydarzenia pogłębiał się kryzys polityczny oraz trwały spory o ZAMACH MAJOWY12 - 14 MAJA 1926 ROKZbrojne przejęcie władzy przez Józefa Piłsudskiego. Zakończone walkami w Warszawie między stroną rządową a zwolennikami Piłsudskiego. Walki zakończyły się śmiercią 379 Piłsudski przed spotkaniemz Prezydentem Stanisławłem Wojciechowskim podczasprzewrotu majowegoWalki w trakcieprzewrotu majowegozdjęcie za: publicznazdjęcie za: publicznaWalki naulicach Warszawyzdjęcie za: publicznaA) PIŁSUDCZYCY U WŁADZYB) NOWELA SIERPNIOWAC) NOWY PREZYDENT- Przejęcie władzy przezzwolenników Piłsudskiego- wprowadzenie rządów sanacjiopartych o wojsko i autorytetZmiana konstytucji w 1926 roku. Prezydent mógł rozwiązać Sejm oraz wydawać specjalne prawo (dekrety)IGNACY MOŚCICKI Prezydent w latach 1926 - 1939SKUTKI ZAMACHU MAJOWEGOzdjęcie za: publicznazdjęcie za: za: publicznaRządy sanacjiw latach 1926 - 1935rządy autorytarnepozorna demokracja - likwidacja opozycjiwzrost roli Kościoła Rzymsko-katolickiegopowstanie partii piłsudczyków - Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR)1930 rok - wybory brzeskiesfałszowanie wyborów do parlamentu, wygrana BBWRosłabienie opozycji; aresztowania polityków i uwięzienie polityków opozycji w obozie w Berezie KartuskiejwydarzniacechyKONSTYTUCJA Z 23 KWIETNIA 1935 ROKUNAJWAŻNIEJSZE ZMIANY:- ograniczenie roli parlamentu- wzmocnienie władzy PrezydentaKonstytucja z 1935 roku nazywana jest kwietniowązdjęcie za: publicznaPrezydent Ignacy Mościcki podpisuje Konstytucję kwietniowąŚMIERĆ JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO12 MAJA 1935 ROKKLIKNIJ TUTAJ:GŁOSJÓZEFA PIŁSUDSKIEGOZ 1924 ROKUzdjęcie za: publicznaPogrzeb marszałkaJózefa Piłsudskiegona Wawelu w KrakowieZmiany w Polscepo 1935 rokupowstanie narodowo-radykalnej partii - Obóz Zjednoczenia Narodowego (OZN)istniała opozycja, która nie odgrywała żadnej roli politycznejpolityka przeciwko mniejszościom narodowym i wyznaniowymakcja zburzenia 127 świątyń prawosławnych na Chełmszczyźnie i południowym Podlasiu w 1938 rokuPRZYKŁAD POLITYKI PAŃSTWAzdjęcie za: CZASU- ZAMACH MAJOWY- NOWELA SIERPNIOWA- IGNACY MOŚCICKI PREZYDENTEM19351926PO 193519301935KONSTYTUCJA KWIETNIOWAWYBORY BRZESKIERADYKALIZACJA POLITYKIŚMIERĆ JÓZEFA PIŁSUDSKIEGOPOJĘCIAZAMACHMAJOWYWYBORYBRZESKIEBBWROZNAUTORYTARYZMSANACJAOKREŚL CZY ZDANIE JESTSTARTPRAWDAFAŁSZPrzyczyną zamachu majowego była stabilna władzaFAŁSZPo 1922 roku władza była niestabilna, ponieważ często zmieniały się to system rządów w Polsce w latach 1926 - 1939PRAWDASanacja to system rządów w Polsce oraz nazwa obozu władzypo 1926 doszli do władzy w wynikuzamachu majowegoPRAWDASkutkiem zamachu z maja 1926 roku było dojście do wladzy zwolenników Józefa 1926 roku wybory odbywały się w sposób demokratycznyFAŁSZPo 1926 roku wybory fałszowano. Przykładem sąwybory brzeskie z 1930 Mościcki pełnił urząd Prezydenta od 1926 rokuPRAWDAIgnacy Mościcki był Prezydentem II Rzeczypospolitej w latach 1926 - 1939DALEJGRATULUJĘDALEJautor lekcji: Stefan CC-BY-NC-ND LEKCJĘ 12 maja 1926 roku Józef Piłsudski dokonał zamachu stanu, obalając legalne władze państwa i wprowadzając autorytarne rządy tzw. sanacji. W wyniku puczu zginęło kilkaset osób. Dzisiaj Sejm uczcił pamięć tych ofiar Wniosek o uczczenie pamięci ofiar zamachu majowego zgłosił lider Polskiego Stronnictwa Ludowego Władysław Kosiniak-Kamysz, który podkreślił, że przewrót wojskowy był jednym z najtragiczniejszych wydarzeń w historii Polski. – 12 maja 1926 roku rozpoczął się pucz wojskowy, w wyniku którego 379 osób poniosło śmierć po obu stronach konfliktu, 1000 osób zostało rannych. Zamach majowy, którego ofiary nie zostały do tej pory uczczone. Zamach majowy, w wyniku którego legalnie funkcjonujący rząd na czele z premierem Witosem, prezydentem Stanisławem Wojciechowskim podał się do dymisji, żeby zatrzymać rozleć krwi – mówił lider ludowców. Kosiniak-Kamysz podkreślił, że rocznica tych tragicznych wydarzeń powinna być przestrogą dla wszystkich Polaków. – To są wydarzenia najtragiczniejsze z naszej historii, gdzie Polak wystąpił przeciwko Polakowi, brat przeciwko bratu, gdzie polała się bratnia krew. Niech te wydarzenia sprzed 94 lat będą dla nas wszystkich przestrogą. Uczcijmy pamięć tych, którzy zginęli chwilą ciszy – mówił Władysław Kosiniak-Kamysz w Sejmie. Posłowie następnie uczcili pamięć ofiar przewrotu majowego. Видання IPN укр Strona główna Historia z IPN Historia z IPN Po zamachu majowym faktyczna władza znalazła się w rękach Marszałka Piłsudskiego. Zwycięzca nie ogłosił jednak objęcia rządów dyktatorskich. Ograniczył się jedynie do zalegalizowania dokonanego przewrotu. Józef Piłsudski w otoczeniu najbliższych współpracowników na moście Poniatowskiego, 12 maja 1926 r. Na czele nowego rządu stanął desygnowany przez Piłsudskiego Kazimierz Bartel. Piłsudski nie przyjął również godności prezydenta, wybrany 31 maja na to stanowisko przez Zgromadzenie Narodowe (otrzymał 292 głosy, a jego kontrkandydat, wojewoda poznański Adolf Bniński, 193). Dzień później prezydentem, również na wyraźne życzenie Marszałka, został Ignacy Mościcki, światowej sławy chemik, z polityką, pomimo uczestnictwa w ostatnim dziesięcioleciu XIX stulecia w działalności socjalistycznej, nie mający wówczas nic wspólnego. „Zmniejszenie łajdactw” Piłsudski jeszcze w czasie zamachu deklarował, iż: „nie może być w państwie za wiele niesprawiedliwości względem tych, co pracę swą dla innych dają, nie może być w państwie – gdy nie chce ono iść ku zgubie – za dużo nieprawości”. Decyzja polityczna w głoszonych przez niego publicznych deklaracjach przybrała zatem postać dążenia do przeprowadzenia „przełomu moralnego”, co zamierzał uczynić poprzez „zmniejszenie łajdactw i utorowanie drogi uczciwości”. Był to, innymi słowy, program „moralnej sanacji”, od którego to terminu ukuta została nazwa całego wspierającego Marszałka obozu politycznego. Pierwszym bezpośrednim skutkiem zamachu majowego stało się istotne ograniczenie praw parlamentu na korzyść władzy wykonawczej, a przede wszystkim prezydenta. Nową regulację prawną przyniosła, uchwalona 2 sierpnia 1926 r., tzw. nowela sierpniowa. Była to w istocie znacząca korekta ustawy konstytucyjnej. Przewidywała ona, że prezydent będzie dysponował prawem rozwiązywania sejmu i senatu przed upływem kadencji oraz upoważniono go do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy (rozporządzenia te obowiązywały w przypadku nieuchylenia ich przez sejm, prezydent bowiem mógł posługiwać się tą procedurą w czasie, gdy parlament nie obradował). Inna, istotna zmiana, dotyczyła trybu uchwalania budżetu. Według noweli, o ile nie został on uchwalony w ściśle określonym czasie, to miał obowiązywać w brzmieniu projektu rządowego. Nowela sierpniowa była generalnym wstępem do zmiany konstytucji. I choć obserwatorzy sceny politycznej zakładali, iż do wydarzenia tego dojdzie już po najbliższych wyborach, to obozowi rządzącemu udało się tego dokonać dopiero w 1935 r., tuż przed śmiercią Piłsudskiego. Ożywienie gospodarcze Ci wszyscy, którzy opowiedzieli się po stronie Marszałka, wierzyli nie tylko w uzdrowienie życia publicznego, ale też realną poprawę warunków bytowania. W tym przypadku w sukurs wewnętrznym przeobrażeniom przyszła, skrupulatnie przez gospodarkę polską wykorzystana, poprawa światowej koniunktury. Wzrosło zainteresowanie Polską ze strony kapitału zagranicznego, co zaowocowało uzyskaniem najwyższej w okresie międzywojennym pożyczki (tzw. stabilizacyjnej w wysokości 62 mln dolarów i 2 mln funtów szterlingów). Ona to, wraz z wyraźnym przypływem obcych kapitałów, wpłynęła na widoczne unowocześnienie produkcji i wyraźne ożywienie gospodarcze. Był to zresztą okres, w którym Polska zdobyła się na poważny wysiłek inwestycyjny, czego przejawem stała się przede wszystkim rozbudowa miasta i portu w Gdyni. Zdecydowanie, w skali kraju, ożywiło się również budownictwo mieszkaniowe. Na wsi zaś znacznie wzrosło tempo parcelacji. Rosły, innymi słowy, pokłady społecznej nadziei. „…nie polityką partii Polska może się dźwignąć” Nowa ekipa umiejętnie dyskontowała te nastroje i systematycznie umacniała swą władzę. Służyło temu i poszerzanie uprawnień organów wykonawczych, i utwierdzanie wpływów sanacji w wojsku oraz administracji (po przeprowadzeniu wymiany kadry urzędniczej, co opozycja określiła mianem „czystek” personalnych), i wreszcie poszukiwanie nowych sojuszników politycznych. Partie lewicy, które – tak jak PPS czy PSL-„Wyzwolenie” – jednoznacznie poparły Marszałka w dniach zamachu, długo żywiły złudzenia, iż Piłsudski, prędzej czy później, dla zdobycia masowej bazy odwoła się do ich pomocy. Odpowiedzią, a zarazem sensacją polityczną, stała się wizyta Marszałka w końcu października 1926 r. w Nieświeżu, rodowym majątku Radziwiłłów. Była to z jednej strony próba odebrania zachowawczej klienteli Narodowej Demokracji, z drugiej symboliczna wręcz oznaka zwrotu na prawo. Aczkolwiek nie do końca. Politycy z prawej bądź lewej strony sceny politycznej zdawali się bowiem nie pamiętać, iż w dwa tygodnie po zamachu Piłsudski mówił: „mam przyjaciół pośród prawicy, mam ich pośród lewicy, ale nie polityką partii Polska może się dźwignąć”. Miast etykietek i programów Piłsudski proponował pracę dla państwa. Na posunięcia Piłsudskiego prawica podążająca za Narodową Demokracją odpowiedziała niebawem. W początkach grudnia 1926 r. doszło do powołania organizacji o charakterze pozaparlamentarnym, która przyjęła nazwę Obóz Wielkiej Polski (OWP). Jej twórca, a zarazem niekwestionowany przywódca obozu nacjonalistycznego, Roman Dmowski, w pewnym stopniu przenosił w ten sposób na grunt polski organizacyjne doświadczenia włoskiego faszyzmu. Od strony programowej natomiast OWP usiłowała odwoływać się do rodzimych, narodowych doświadczeń. Od kwietnia 1927 r. szczególną rolę w nowym ugrupowaniu zaczęła odgrywać jego autonomiczna i wyodrębniona cześć, Ruch Młodych OWP. Rozdźwięk rosnący pomiędzy obozem rządzącym a ugrupowaniami lewicowymi od 1927 r. przejawiać zaczął się tym, iż sanacja zaczęła paraliżować lub utrudniać ich działalność. Z jednej strony starano się wywoływać w ich szeregach rozłamy, co dotknęło przede wszystkim stronnictwa chłopskie i PPS. Z drugiej, zwłaszcza wobec kierunków skrajnie lewicowych, stosowano wymierzone w nie bezpośrednie represje. W ten sposób na przełomie grudnia 1926 r. i stycznia 1927 r. rozpoczęto likwidację białoruskiej Hromady. Wiosną 1927 r. podobny los spotkał komunizującą Niezależną Partię Chłopską. Pierwszy sejm sanacyjny Przywódcy sanacji niezwykle starannie przygotowywali się do nadchodzących wyborów. Ich termin przypadał na wiosnę 1928 r., a emanacją obozu rządzącego miał stać się utworzony specjalnie w tym celu Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem Marszałka Piłsudskiego (BBWR), na czele którego stanął najbliższy współpracownik Marszałka, Walery Sławek. Wybory, poprzedzone przeprowadzoną z ogromnym rozmachem (i ominięciem przepisów) kampanią propagandową, nie przyniosły sanacji spodziewanych rezultatów. W nowo wybranym sejmie zdobyła ona przewagę, stając się tam najliczniejszym stronnictwem, ale do zdobycia większości bezwzględnej, nie wspominając już o niezbędnej dla zmiany konstytucji większości kwalifikowanej, było jej bardzo daleko. W nowym sejmie stosunki pomiędzy partiami lewicy a sanacją uległy dalszemu zaostrzeniu. Temperaturę sporu podniosło zwłaszcza pomyślne przeprowadzenie przez lewą stronę izby wniosku o pociągnięcie do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu ministra skarbu Gabriela Czechowicza, odpowiedzialnego za przekroczenia budżetowe związane z nielegalnym finansowaniem kampanii wyborczej sanacji. Formalnie przed trybunałem stanął minister, faktycznie oskarżano Piłsudskiego. W październiku 1929 r. doszło do kolejnego, znamiennego incydentu. Marszałek sejmu, Ignacy Daszyński, nie wyraził zgody na otwarcie posiedzenia w związku z obecnością na terenie sejmu grupy oficerów. Był to już czas, kiedy coraz bliższym realizacji stawał się plan porozumienia stronnictw lewicy i centrum, by autorytarnym rządom Piłsudskiego przeciwstawić się na gruncie parlamentarnym. Parlamentarna większość bowiem, choć była w stanie obalić rząd, nie dysponowała realną siłą, by przejąć władzę. Ta zaś, acz nieformalnie, skupiała się w ręku Marszałka. Czas Centrolewu Jesienią 1929 r., kiedy to rodził się Centrolew, opozycja zmierzała już do bardziej zdecydowanego działania. Zaognieniu sytuacji politycznej sprzyjał okres gwałtownego załamania się koniunktury gospodarczej. W tej sytuacji akcje Centrolewu, skupiającego trzy ugrupowania chłopskie (PSL-„Piast”, PSL-„Wyzwolenie” i powstałe na początku 1926 r. Stronnictwo Chłopskie), PPS, Narodową Partię Robotniczą i chadecję, wyraźnie zaczęły sanacji zagrażać. Tym bardziej, że opozycja, wobec jałowości poczynań na gruncie parlamentarnym zaczynała, poprzez wiece, bezpośrednio odwoływać się do opinii publicznej. Coraz silniejsze społeczne poparcie dla niej, widoczne zwłaszcza podczas krakowskiego kongresu Centrolewu w czerwcu 1930 r., zmusiło Piłsudskiego do podjęcia zdecydowanej kontrakcji. W końcu sierpnia osobiście stanął on na czele rządu. W kilka dni później prezydent rozwiązał sejm i senat. Krok ten zapowiadał nie tylko nowe wybory. Przywódcy Centrolewu, nie chronieni już immunitetem poselskim, na rozkaz Piłsudskiego zostali aresztowani i osadzeni w więzieniu wojskowym w twierdzy brzeskiej. Tekst stanowi fragment książki „Dawniej to było. Przewodnik po historii Polski” (2019) ►Czytaj całość na portalu

zamach majowy i rządy sanacji